de Idee #24: Mens 2.0

​Op donderdag 11 april 2019 ontvingen wij tech-filosoof Peter-Paul Verbeek tezamen met drie jonge om te praten over de maakbare mens. Intermezzo's werden verzorgd door Ike Krijnen met een spoken word optreden en een gesproken column door Propria Cures.

Als mens zijn we gebrekkig. Daarom wenden we al van oudsher technologie aan. Waar we dat tot enkele jaren terug deden om te helpen en te helen, maken biomedische technologieën het in de nabije toekomst mogelijk om onszelf ingrijpend te verbeteren. Niet alleen door een beter zorgstelsel, goede voeding en hoogwaardig onderwijs, maar door het uitroeien van erfelijke ziektes, het herschrijven van DNA en het implanteren van geheugenchips. ‘Designer babies’, mens-dier-hybriden, cyborgs: het zijn niet-zo-ver-van-je-bed-shows die ons voor weerbarstige vraagstukken stellen. Want hoe ver mogen we gaan in het verbeteren van de mens? Op welk punt vloeit vooruitgang over in hoogmoed? Kortom: waar ligt de grens van de mens?

Tijdens deze 24e editie van De Idee hadden we het over de Mens 2.0 – de hyperintelligente, genetisch kerngezonde mens als resultaat van geavanceerde biomedische technologieën. De één wijst op de enorme mogelijkheden die in het verschiet liggen, de ander op de enorme risico’s die we niet kunnen overzien. Hoe moeten we hier over nadenken? Samen met techfilosoof Peter-Paul Verbeek verkenden we in hoeverre de toepassing van technologie op onszelf ons minder mens maakt of dat ‘menselijk’ een oprekbaar begrip is. Daarnaast belichtten we de ethische kant van het debat: welke morele vragen brengen nieuwe innovaties met zich mee, hoe bepalen we wat een verantwoorde toepassing is en welke dilemma’s levert een vervagende grens tussen mens en technologie op?

Fotografie: © Esmée Doense

Programma de Idee

Jonge denker // Peter Joosten

Hoe kunnen we onszelf ‘upgraden’ via de shortcut van technologie? En belangrijker nog: waarom zouden we dat willen?

Met die vragen opende PeterJoosten.net (MSc.) De Idee – MENS 2.0. Als DIY-futurist, biohacker en menselijk proefkonijn is Peter een ervaringsspecialist op het gebied van mensverbetering. Zo is hij strikt gezien een cyborg: hij draagt namelijk een chip in zijn lichaam. Vooralsnog functioneert die alleen als digitaal visitekaartje maar in de toekomst kan hiermee wellicht ook biomedische informatie worden gemeten, zoals bloedwaarden en de suikerspiegel. Super handig, toch?

Peter trapte de avond af met een kenschets van de toekomst: bereid je voor op de supermens. Daarna gingen we met hem in gesprek over de impact van het technologisch optimaliseren van onszelf: in welk opzicht worden we hier ‘beter’ van? En wat is volgens hem eigenlijk de kern van menselijkheid?

Naast blogger en podcaster (Biohacking Impact podcast) is hij als gastdocent onder andere verbonden aan de Technische Universiteit Eindhoven (Master Human Technology Interaction), Hogeschool van Utrecht (thema: mensverbetering) en het Imperial College in Londen (thema: biohacking). Ook schreef hij het boek Biohacking - de toekomst van de maakbare mens.

Jonge denker // Ana Daoud

Experimenteren met embryo’s, daar zijn strenge regels aan verbonden. Maar hoe zit dat met iets dat alleen op een embryo líjkt? Wetenschappers uit Maastricht en Utrecht zijn erin geslaagd om embryo-achtige structuren te kweken uit stamcellen van muizen. Maar wat als dat straks ook kan met menselijke stamcellen? Nini Ana Daoud is ethicus en doet onderzoek naar dit toekomstscenario. Want als we straks dit soort synthetische menselijke embryo’s kunnen kweken, hoeveel mogen we daar dan mee experimenteren? En mogen we überhaupt een embryo knutselen uit stamcellen, of is dat iets dat is voorbehouden aan de natuur? Die vragen raken de kern van de filosofie: wat is de mens? Samen met Ana gingen we in gesprek over de ethische dilemma’s die het opkweken van embryo’s opwerpt.

Jonge denker // Charlotte de Kluiver

Wat betekent de toepassing van nieuwe biotechnieken voor het recht? Welke juridische dilemma’s levert mensverbetering op?
De eerste jonge denker met wie wij tijdens de Mens 2.0 in gesprek gingen is... Charlotte de Kluiver! Charlotte is verbonden aan de faculteit Rechtsgeleerdheid van VU als docente bio-ethiek. Daarnaast is ze bestuurder bij juridisch vakblad Ars Aequi en publiceert ze regelmatig over huidige én toekomstige juridisch-technische vraagstukken. Ze is met name geboeid in wat nieuwe biomedische technieken betekenen voor het recht. In haar werk probeert zij het recht op individuele keuzevrijheid te verenigen met collectieve belangen als veiligheid en gelijke kansen. Geen gemakkelijke opgave, nu ontwikkelingen in de biotechnologie er voor zorgen dat de private en publieke domeinen steeds vaker lijnrecht tegenover elkaar komen te staan. Samen met Charlotte bespraken we hoe de rechtelijke kaders maar nauwelijks opgewassen zijn tegen steeds ingrijpendere bio-technieken, waarom genetische aanpassingen bij kinderen hun autonomie verhinderen en waarom het goed is om een moment van bezinning in te bouwen in tijden van ongebreidelde vooruitgang.

Intermezzo Propria Cures // Billy Nuchelmans

Sinds jaar en dag wijzen zij ons al op de onvolmaaktheden van de mens - liefst zo direct en onverbloemd mogelijk. Is het werk van een satirisch tijdschrift nog wel mogelijk in een toekomst van perfecte mensen? Zoals traditie betaamt verzorgen de helden van Propria Cures ook tijdens deze avond een gesproken column en ditmaal was deze afkomstig van de hand van Billie Nuchelmans.

Hoofdgast // Peter-Paul Verbeek

Peter-Paul Verbeek is hoogleraar Filosofie van Mens en Techniek aan de Universiteit Twente. Ook is hij daar co-directeur van het DesignLab. Als filosoof onderzoekt hij de relatie tussen mens, technologie en moraal. Die drie beïnvloeden elkaar voortdurend en moeten dus in hun samenhang worden begrepen. In eerdere projecten onderzocht hij welke impact technologie heeft op ons mens-zijn: maakt technologie ons ‘minder’ mens? En hoe gaan we ethisch verantwoord om met nieuwe technologieën? Interessante vragen, zeker nu mens en techniek steeds vaker lijken te versmelten.

Verbeek staat bekend om zijn techno-optimisme: technologie hoort bij de mens. Het is volgens hem dan ook niet de vraag óf we technologie mogen toepassen, maar hoe we dat het meest verantwoord kunnen doen. Ethici moeten de ontwikkeling van technologie daarom al vanaf de innovatiefase in goede banen leiden. Maar om dat te kunnen doen is er meer inzicht nodig in de relatie en wisselwerking tussen mens en techniek. Verbeek werkt daarom aan een theorie van ‘technologische mediatie’: mens en techniek moeten niet los van elkaar maar in hun verwevenheid worden opgevat. En belangrijker nog: techniek is niet neutraal. Technologieën beïnvloeden onze mogelijkheden, onze relatie met anderen en onszelf, en de keuzes waar we ons voor geplaatst zien. Kortom, ons hele bestaan. Meer dan ooit dagen nieuwe technologieën nu het karakter van dat menselijk bestaan uit.

Intermezzo // Ike Krijnen

Ike is dichter en aangesloten bij het PoetryPusher gezelschap. Speciaal voor de avond heeft hij een gedicht geschreven. Ike wist ons mee te nemen naar een verre wereld die ons onbekend was en onze fantasie te prikkelen over hoe een tech-toekomst er uit komt te zien!

© 2019 by Jantine Derksen

  • Facebook
  • Twitter